ACT bij pijn, een cursus voor multidisciplinaire teams
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) is een derde generatie gedragstherapie waarin inzichten uit de gedragstherapie, cognitieve gedragstherapie en mindfulness-based therapieën worden geïntegreerd. ACT gaat uit van de filosofische stroming ‘functioneel contextualisme’ en is gebaseerd op de leertheoretische Relational Frame Theory (RFT). In functioneel contextualisme staat de functie van gedrag centraal en niet de vorm waarin gedrag zich presenteert. Zo kan ‘ zeer actief worden bij de eerste signalen van toenemende pijn’ dezelfde pijnvermijdende functie hebben als ‘naar bed gaan’.
RFT toont aan dat gedrag niet alleen wordt bepaald door prikkels die op ons af komen, maar ook door de begrippen die naar deze prikkels verwijzen. Bij mensen zijn die begrippen vaak verbaal. Menselijk gedrag staat daarmee onder invloed van relational frames: het geheel van begrippen die naar prikkels verwijzen en regels die de verbanden tussen begrippen omschrijven.
In ACT wordt ernaar gestreefd de relational frames van pijnervaringen te beïnvloeden. De nadruk ligt niet op pijn¬controle, maar op doen wat ertoe doet in het leven ondanks pijn en beperkingen. Centraal uitgangspunt is dat veel lijden wordt veroorzaakt door pogingen om pijnlijke ervaringen en emoties te vermijden. Daarom is ACT een krachtige therapievorm bij chronische pijn. Het is niet mogelijk om pijn te vermijden, sterker nog: chronische pijnklachten blijven mede in stand of verergeren door pogingen pijn te vermijden. Voor herstel of verbetering van functioneren is het noodzakelijk dat patiënten deze vermijdings¬strategieën opgeven.
Een ACT behandeling begint met het onderzoeken van alle pogingen tot pijncontrole en het nagaan van de effecten daarvan. Daarmee ontstaat het besef dat pijncontrole niet (afdoende) heeft gewerkt, anders was behandeling immers niet nodig. In deze fase van ‘creatieve hopeloosheid’ is het belangrijk dat de revalidant bereid is zich niet meer te richten op vruchteloze pogingen tot pijncontrole, maar op het nastreven van de waardevolle zaken in het leven. Vervolgens wordt in het ACT-model gewerkt aan zes klinische processen die in willekeurige volgorde aan bod kunnen komen. Om te ontsnappen aan de valkuil van verbaal geconstrueerde regels wordt in ACT veel gewerkt met ervaringsgerichte oefeningen en metaforen. ACT blijkt een effectieve therapie bij pijn.

De cursus ACT bij pijn is op verzoek van de samenwerkende Ontwikkelcentra Pijnrevalidatie (SRL Hoensbroek, Rijndam Rotterdam, UMCG Groningen, het Roessingh Enschede) ontwikkeld door Peter Heuts vanuit SRL en Karlein Schreurs vanuit het Roessingh. In 2008 is de cursus twee maal aangeboden aan revalidatie-teams van de vier OPR’en. De deelnemers waren zeer positief over de cursus. Ze zijn van mening dat ze de geleerde vaardigheden goed kunnen gebruiken in hun behandelpraktijk en zouden de cursus ook aan anderen aanbevelen.

Data en Locatie
Voorjaar 2009: 6 en 7 maart, 17 en 18 april, 12 en 13 juni
De cursus wordt gegeven in het Roessingh Revalidatiecentrum, Enschede. Deelnemers verblijven in het revalidatiecentrum.
Aantal deelnemers: minimaal 16 maximaal 20.
Kosten: € 2000 inclusief verblijf, maaltijden en materiaal.

Doelstellingen
Multidisciplinaire teams inleiden in ACT, zodat deze derde generatie gedragstherapie toegepast kan worden in de (revalidatie)behandeling van chronische pijn.

Eindtermen
Kennis
• Kennis van de theoretische en filosofische basis van ACT
• Kennis van ACT-model (de hexaflex)
Vaardigheden
• ACT-processen kunnen toepassen in het eigen professioneel handelen
• Kunnen beoordelen of een bepaalde interventie conform het ACT-model gebeurt
Attitude
• Bereidheid zelf te ervaren wat ACT-processen met je doen
• Het belang van de actuele ervaringen tijdens de behandeling herkennen en er op in weten te spelen
• Bereidheid om eigen ervaringen, gevoelens en gedachten te delen met revalidant als dat helpt
• (On-)aangename gevoelens van zichzelf en van de revalidant willen verdragen als dat nodig is

Doelgroep
„X Professionals werkzaam met patiënten met chronische pijn en/of chronische vermoeidheidsklachten
„X Minimaal HBO-niveau
„X Werkzaam in een interdisciplinair team
„X De samenstelling van de deelnemende teams is bij voorkeur als volgt:
(revalidatie-)arts, psycholoog/gedragstherapeut en 2 personen van de volgende disciplines: fysiotherapie, ergotherapie, maatschappelijk werker, verpleegkundige, bewegingsagoog, of anders in overleg met de cursusleiders.

Docenten
De cursus wordt gegeven door dr. P. Heuts en dr. K. Schreurs. Peter Heuts is werkzaam als revalidatiearts in Revalidatiecentrum Leijpark, Tilburg. Hij werkt sinds 1993 met chronische pijnpatiënten, is voorzitter van het Concilium van de Vereniging van Revalidatieartsen (VRA), heeft van 1996 tot 2008 de scholingscursus Chronische Pijn in SRL Hoensbroek gegeven en werkt mee aan de bij- en nascholingscursus pijn voor revalidatieartsen. Karlein Schreurs werkt sinds begin 2003 als senior gz-psycholoog bij de pijnafdeling van het Roessingh en als onderzoeker bij Roessingh Research & Development. Zij is geregistreerd supervisor gedragstherapie, is in het bezit van de aantekening universitair senior-docent en heeft 20 jaar ervaring in het universitair onderwijs aan psychologen.

Accreditatie
Accreditatie wordt aangevraagd voor (revalidatie-)artsen bij Vereniging van Revalidatieartsen (VRA), voor psychologen bij de Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve Therapie (VGCt) (nascholingscursus), voor fysiotherapeuten bij het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF), voor ergotherapeuten bij Nederlandse Vereniging voor Ergotherapie (NVE), voor maatschappelijk werkers bij de Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers (NVMW).
Om in aanmerking te komen voor accreditatie is aanwezigheid bij de bijeenkomsten en een eindtoets verplicht.


Aanmelding en informatie
Mw. G. Wijfjes,
secretariaat Raad van Bestuur
Roessingh Revalidatiecentrum
g.wijfjes@roessingh.nl
053-4875200